10. Lojistik Zirvesinin heyecanını yaşadığımız şu günlerde elime  “En iyi tedarik zinciri şirketi” araştırmasnını sonuçları geçti. Araştırmayı yapan AMR Researcy® /USA adlı bir araştırma şirketi. Hedef grup Fortune Global 500 listesinde yer alan ve halka açık şirketler

Hem listenin hem de araştırma metodunun ilgi çekeceğini düşünerek sizlerle paylaşmak istedim.

Önce sonuçlar :

AMR Research bu araştırmayı daha önceki yıllarda da yaptığı için raporda sonuçları sunulan üç yılın “Eniyi tedarik zinciri şirketleri” nin Top 25 i şöyle.

2004	2005	2007
1. Dell	1. Dell	1.Nokia
2. Nokia	2. Procter & Gamble	2. Apple
3. Procter & Gamble	3. IBM	3. Procter & Gamble
4. IBM	4. Nokia	4. IBM
5. Wal-Mart Stores	5. Toyota Motor	5. Toyota Motor
6. Toyota Motor	6. Johnson & Johnson	6. Wal-Mart Stores
7. Johnson & Johnson	7. Samsung Electronics	7. Anheuser-Busch
8. Johnson Controls	8. Wal-Mart Stores	8. Tesco
9. Tesco	9. Tesco	9. Best Buy
10. PepsiCo	10. Johnson Controls	10. Samsung Electronics
11. Nissan Motor	11. Intel	11. Cisco Systems
12. Woolworths	12. Anheuser-Busch	12. Motorola
13. Hewlett-Packard	13. Woolworths	13. The Coca-Cola Company
14. 3M	14. The Home Depot	14. Johnson & Johnson
15. GlaxoSmithKline	15. Motorola	15. PepsiCo
16. POSCO	16. PepsiCo	16. Johnson Controls
17. Coca-Cola	17. Best Buy	17. Texas Instruments
18. Best Buy	18. Cisco Systems	18. Nike
19. Intel	19. Texas Instruments	19. Lowe"s
20. Anheuser-Busch	20. Lowe"s	20. GlaxoSmithKline
21. The Home Depot	21. Nike	21. Hewlett-Packard
22. Lowe"s	22. L"Oreal	22. Lockheed Martin
23. L"Oreal	23. Publix Super Markets	23. Publix Super Markets
24. Canon	24. Sysco	24. Paccar
25. Marks & Spencer	25. Coca-Cola	25. AstraZeneca

Hepimizin yakından tanıdığı isimlerin oluşturduğu TOP 25 listesine hangi metodlar, kriterler kullanılarak ulaşılıyor ?

Şimdi de biraz bunları ve yayımlanan raporu kaleme alan Kevin O’Marah’ın yorumlarını ele alalım.

Bu araştırmanın amacı, büyük, halka açık şirketlerin Fortune 500 listesinde yer alırken yaşadıkları evrimi, tedarik zinciri disiplinini nasıl bir rekabet avantajına dönüştürdüklerini, TZ ye bağlı finansal rasyolardaki iyileşmeleri ve talep odaklı operasyon metodlarının kullanılması  ile nasıl yenilikçi ve mükemmeliyetçi hale geldiklerini anlamak ve paylaşmak.

Aslında bu şirketlerde operasyonel mükemmeliyet için talep odaklı değer zinciri uygulamalarını çevre korunması, global refah, sağlıklı yaşam gibi herkesin faydalanacağı alanlara kopyelemek insanlık için yeni kazanımlar sağlayabilir. Ancak hissedarlarına karşı sorumluluğu olan halka açık şirketlerdeki yürütme disiplinin sosyal platformlarda sağlamak imkansız değilse bile çok zor olsa gerek.

Değerlendirme kriterleri ve metodoloji

Top 25 listesine giren şirketlerde önce ROA’ya (return on assets – varlıkların dönüş hızı), ardışık 12 ay büyümeye ve envanter dönüş rasyolarına bakılıyor. Ayrıca tüm kurumların talep odaklılı değer zinciri modelini stratejik iş prensibi edinmiş olmaları bekleniyor. Bu değerlendirmeler için AMR Research bir yandan kendi araştırma ekibini kullanırken, diğer yandan da üretim, dağıtım, perakende sektörünün global temsilcilerinin oluşturduğu Profesyonel Panel deilen bir grubun analizlerine başvuruyor.

Önce Fortune 500 listesi alınıp, listeden bankacılık, hizmet, sigorta gibi sektörler elendikten sonra liste üreticiler ve perakendeciler olarak ikiye ayrılıyor. Listede kalanların son finansal verilerinin yayımlanmış olmasına dikkat ediliyor. Top 25 sıralaması tedarik zincirinin tetiklediği finansal rasyolardaki başarı ve panelistlerin analiz sonuçlarına göre yapılıyor. Finansal rasyolar toplam değerlendirmenin % 60 ını, panelist analizleri de % 40 ını oluşturuyor.

Finansal rasyolar (%60)

Top 25 e girmeye hak kazanacak şirketleri seçerken öncelikle, değerlendirme kriterlerinde geçmişten günümüze tutarlılık ve iyileşme olup olmadığına bakılıyor.

Şirketlerin tümünde tarafsızca ve sistematik bir şekilde ve aynı tanımlamayla ölçülen metrikler esas alınıp, bunların bir önceki yıla göre gösterdiği gelişmeye baklılıyor.

ROA(varlıkların dönüş hızı) : 2006 net karı/2006 toplam varlıkları (%25)

Envanter dönüş rasyosu : 2006 satılan malın maliyeti/2006 yıl sonu envanteri (%25)

Gelir artışı oranı :  2005 den 2006 ya gelir artışı (%10)

Panelist değerlendirmesi (%40)

Panelistl değerlendirmesi eşit oranda AMR Research panel ekibi ve profesyonellerin oluşturduğu ekip tarafından yapılıyor. Yani panel sonucuna her ekip % 20 oranda etki ediyor. Her iki ekip de aynı değerleri gözlemliyor. Listeye giren şirketlerin                       DDSN *uygulamaları, değer zinciri tasarımları,ileriye dönük planları ve yenilikçi yaklaşımları dikkate alınıyor. Her iki ekipte Mayıs ayında kendilerine gönderilen 4 sayfalık web tabanlı soruları yanıtlıyorlar.

* Demand Driven Supply Networks – Talep odaklı tedarik ağları

Profesyonel panelistler(Peer Panel) değerlendirmeye alınan şirketlerle, tedarikçi ya da müşteri olarak ilişki içinde olan kurum ve kuruluşların tedarik zincirinde rol alan profesyonellerinden seçiliyor. Danışmanlar, TZ dışı roller (PR, finans vb), yazılımcılar bu heyette yer alamıyor.

Profesyonel panelist olmak isteyenler doğrudan müracaat edebildikleri gibi AMR Research tarafından davet de edilebiliyorlar. 2007 değerlendirmesini yapan Profesyonel Panelist ekibinde 78 kişinin  yer aldığı belirtiliyor.

Top 25 :

Finansal rasyolar, AMR panelistlerinin ve Profesyonel Panelistlerin verdiği puanlar 10 luk skalaya indirgendikten sonra Top 25 listesi oluşturuluyor.

Kevin O’Marah’ın 2007 sonuçları için değerlendirmesi (özet)

Top 25 listesinde yer alan şirketleri diğerlerinden ayıran bir başka özellik de tedarik zincirini sadece operasyonel mükemmeliyet için değil aynı zamanda hızlı ve isabetli yeni ürün lasmanında kullanmaları.

AMR Research’ün bulguları 21nci yüzyılda geleneksel tedarik zincirinin yerini talep odaklı değer ağlarının(Demand Driven Supply Networks – DDSN) aldığını gösteriyor.

DDSN uygulayan şirketlerin ROA, karlılık, hisse başı kar da daha başarılı sonuçlar aldıklarını görüyoruz. Şirketler maliyet düşürme çalışmaları yerine müşterileri için değer yaratma yönünde enerji sarfediyorlar.

2007 nin büyük sürprizi Apple’in listeye 2nci sıradan girişi. Geçmişte, sektör gözlemcileri tarafından müşteri hizmetleri, envanter performansı ve talep tahminde olumsuz değerlendirilen Apple, bu yıl raporladıkları rekor envater dönüş hızı (50.8) ve mükemmel büyüme performansı (%38.6) ile  ve hem araştırma ekibi hem de hakem heyeti tarafından aldıkları yüksek puan ile Top 25 de yerlerini aldılar. iTune® gibi 2 milyar USD satan bir ürünü sıfıra yakın stokla gerçekleştirmeleri tedarik zincirinde ulaştıkları noktanın bir göstergesi.

Apple’dan alınacak ders değer zincirinin yaratıcılık ve yenilikçiliğe entegre edilmesi gerektiği.

Sıfıra yakın envanter ile tedarik zinciri yönetme kabiliyetini listede 18nci sırada yer alan Nike’da da gözlemlemek mümkün.

3ncü sırada yer alan Procter & Gamble tüketim sektöründe talep odaklı zincir tasarımı konusunda liderliğini koruyor. Üstün bilgi işlem teknolojileri sayesinde raftan itibaren takip edebildiği tüketici davranışlarını talebe ve harekete tercüme etmekte büyük başarı sağlıyor.

Aynı şekilde 13 ve 15nci sırada yer alan Coca-Cola ve Pepsi-Cola da talepin tüm değer zincirinde görünür yaparak ve  tedarik zinciri çıtasını teknoloji ile yükseltrek markalarına üstün ROA sağlıyorlar.

Diğer yanda tedarik zinciri efsanesi Toyota(5) bir yandan kırankırana rekabetin yaşandığı otomotiv sektöründe % 13.4 gelir artışı sağlarken tedarik zinciri optimizasyon çalışmalarını da elden bırakmıyor.

Beşeri ürünler sektöründen listeye giren Johnson & Johnson, GlaxoSmithKline(GSK) ve AstraZeneca aynı Apple ve Nike gibi üründen ziyade buluşlara ve fikirlere yatırım yapmaktalar. Uzmanlar bu şirketlerin yüksek ROA ama çok düşük envanter dönüş rasyolarına dikkat çekerek, ileriye dönük planlarında farklı metodolojiler uygulayarak bu rasyoları dengelenmesi gerektiğini belirtiyorlar.

Top 2008 için çalışmalar

Top 25 listesinin 2008 çalışmaları başlamış durumda. AMR Research yeni araştırmada finansal rasyoların yanında,  tedarik zincirinin hizmet ayağını ölçen metriklerini de dikkate alınması konusunda uyarı aldıklarını belirtiyor. Araştırmayı takip edenler aşağıdaki metrikleri öneriyorlar :

• Operasyonel mükemmeliyet
• Mükemmel sipariş rasyosu
• Toplam tedarik zinciri maliyeti
• Yenilikçilikte mükemmeliyet
• Pazara giriş hızı
• Yeni ürün lansmanının başarısı
• Müşteri memnuniyeti

AMR Research ise, farklı metriklerin araştırılması fikrine katılmakla birlikte, bunların halka açık olan şirketlerde bile düzenli olarak ölçülmediği ve metrik tanımlarında bir standard olmadığına dikkat çekiyor. Bu nedenle de elmalar ve armutlar yerine sadece elmaları karşılaştırmanın daha doğru olacağından hareketle Fortune 500 deki şirketlerde ortak ve standard ölçülen başka metrik buluncaya kadar finansal rasyoları dikkate almaya devam edeceklerini belirtiyorlar.

Türkiye’de Top 25 gibi özendirici bir liste ne zaman yayımlanır bilmiyorum. Ama bütün iş geçen sayıda üzerinde durduğum sektörel bazda objektif ve düzenli verinin yayımlanmasına ve paylaşılmasına bağlı. Bu ve benzer çalışmaların hem başaranların ödüllendirilmesi, hem de yola çıkanların özendirilmesi açısından çok yararlı olduğunu düşünüyorum. Rhonda Byrne’ın çekim yasasını anlatan “The Secret” öğretisindeki gibi, bizim de bir Top 25imizin olmasını kuvvetle istiyorum.